Dünyada En Kısa Orucu Hangi Ülke Tutuyor? (Ve Benim Açlıkla İmtihanım)
İzmir’de yaşayan 25 yaşında biriyim. Arkadaş ortamında genelde “en son espri yapan değil ama en çok gülen kişi” kontenjanındanım. Ama iş ciddiye binince, özellikle de konu açlık olunca, içimde iki kişi tartışmaya başlıyor: biri “dayanırsın ya, ne olacak” diyen aşırı özgüvenli tarafım, diğeri ise 2 saat aç kalınca bile dram çıkaran tarafım.
Son günlerde aklıma takılan garip ama bir o kadar da eğlenceli bir soru var: Dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor?
Bunu düşünürken kendimi ciddi ciddi coğrafya atlası açmış gibi hissettim ama aslında elimde sadece açlık krizinde yazılmış hayali bir yemek listesi vardı.
—
“En kısa oruç” ne demek? (İlk yanlış anlamalarım)
İlk başta içimdeki matematikçi (evet, o da var) dedi ki:
“En kısa oruç = en az saat oruç tutulan ülke.”
Ama hemen içimdeki aç taraf itiraz etti:
“Hayır kardeşim, en kısa oruç = iftara en hızlı ulaşılan yer!”
İşte burada işler karışıyor.
Çünkü oruç süresi dünyanın her yerinde aynı değil. Bunun sebebi de çok basit ama bir o kadar da sinir bozucu:
Dünya yuvarlak
Güneş her yerde aynı anda batmıyor
Ve bazı ülkeler bu yüzden “erken iftar” avantajına sahip
Ben bunu öğrenince ilk refleksim şu oldu:
“Tamam ben yanlış ülkedeyim.”
Sonra kendime geldim.
—
Dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor? Gerçek cevap nerede saklı?
Genel kabul gören bilgiye göre dünyada en kısa oruç süreleri, kutuplara yakın bölgelerde veya güney yarımkürede kış dönemine denk gelen yerlerde yaşanıyor.
Ama işin en eğlenceli kısmı şu:
Bazı ülkelerde oruç süresi yaklaşık 11-12 saate kadar düşerken, bazı yerlerde 18-20 saati bulabiliyor.
Ve bu farkı ilk öğrendiğimde kafamda şu sahne canlandı:
> Arkadaşım: “İftar kaçta?”
> Ben: “12 saat sonra…”
> Arkadaşım: “Hangi ülkedesin?”
> Ben: “Yanlış evrende.”
—
En kısa oruç nerelerde görülüyor?
Genel olarak en kısa oruç süreleri şu bölgelerde görülüyor:
Güney Amerika’nın bazı ülkeleri (özellikle kış aylarında)
Güney Afrika’nın bazı bölgeleri
Avustralya ve Yeni Zelanda çevresi (mevsime bağlı olarak)
Burada kritik nokta şu: “En kısa oruç” sabit bir ülkeye ait değil. Mevsime göre değişiyor.
İçimdeki mühendis hemen devreye giriyor:
“Bak, bu tamamen eksen eğikliği ve enlem etkisi.”
Ben:
“Abi ben açım, lütfen şu eksen işini kısa kes.”
—
İzmir’de oruç tutarken yaşadığım küçük evren krizleri
Şimdi teoriden çıkalım, sahaya inelim.
İzmir’de oruç tutarken insanın zihni garip çalışıyor. Özellikle yaz aylarında:
Saat 11:00
“Bugün çok rahat geçecek.”
Saat 14:00
“Su içmek aslında sosyal bir ihtiyaç.”
Saat 17:30
“Ben neden yemek yemiyorum, kim karar verdi buna?”
İşte tam bu noktada “dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor?” sorusu romantik bir hayale dönüşüyor.
Çünkü insan ister istemez kıskanıyor:
“Onlar 11 saat oruç tutuyor, ben neden 16 saatlik maratondayım?”
—
Arkadaş muhabbeti: Küresel iftar karşılaştırması
Bir gün arkadaşlarla çay içiyoruz. Konu döndü dolaştı oruca geldi.
Ben:
“Biliyor musunuz bazı ülkelerde oruç çok daha kısa?”
Arkadaş 1:
“Nasıl yani? Hile mi yapıyorlar?”
Arkadaş 2:
“GPS’ten location mu açıyorlar?”
Ben:
“Yok ya, dünya geometrisi…”
Sessizlik.
Sonra biri:
“Ben açım, bana felsefe yapma.”
İşte o an anladım ki, bu konu bilimsel olduğu kadar duygusal da.
—
İçimdeki iki sesin oruç tartışması
Bu konuyu düşünürken içimde iki karakter sürekli kavga ediyor.
İçimdeki mühendis:
“Bu tamamen astronomik bir olay. Dünya eğik, güneş ışınları farklı açılarda geliyor. Bu yüzden oruç süreleri değişiyor.”
İçimdeki ben:
“Tamam da neden benim iftar hâlâ gelmedi?”
—
Kısa oruç ülkeleri: Bir “tatlı kıskançlık” listesi
Şimdi dürüst olalım. İnsan okudukça hafif bir kıskançlık geliyor.
“Nasıl yani bazı yerlerde daha kısa mı?”
Ama sonra şu düşünce geliyor:
“Ben de İzmir’de denize bakıyorum, onlar da belki başka bir şeyden keyif alıyordur.”
Yine de içimdeki küçük ses şunu fısıldıyor:
“Yine de 2 saat az oruç = 2 saat fazla hayat.”
—
Oruç süresi neden değişiyor? (Ama sade anlatım)
İçimdeki mühendis burada devreye giriyor ve olayı basitleştiriyor:
Dünya 23.5 derece eğik
Güneş ışığı her yere eşit dağılmıyor
Yaz-kış farkı oluşuyor
Enlem yükseldikçe gün uzunluğu değişiyor
Ben:
“Tamam anladım da… bu bilgiyi iftardan önce söylemeseydin keşke.”
—
Gündelik hayatla kıyas: Oruç bir “zaman hissi” testi
Şunu fark ettim: Oruç aslında sadece açlık değil, zaman algısını da bozuyor.
Normalde 1 saat:
“Çabuk geçti.”
Oruçta 1 saat:
“Ben neden hâlâ sabah gibiyim?”
Hatta bazen şöyle oluyor:
Telefon:
“15:32”
Ben:
“Bu kesin yanlış.”
—
Küçük bir iç monolog: Açlık felsefesi
Bir gün balkonda oturuyorum. İzmir rüzgârı var. Aşağıdan simit kokusu geliyor.
İç sesim:
“Bir simit hayatı değiştirebilir mi?”
Diğer iç ses:
“Evet. Şu an değiştiriyor.”
İşte böyle anlarda “dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor?” sorusu bir bilgi sorusu olmaktan çıkıyor, bir hayal sorusuna dönüşüyor.
—
En kısa oruç fikrinin bize anlattığı şey
Aslında mesele şu değil:
Kim daha az oruç tutuyor?
Hangi ülke avantajlı?
Asıl mesele şu:
İnsanlar aynı deneyimi farklı sürelerde yaşıyor ama hepsi aynı sabrı paylaşıyor.
İçimdeki mühendis:
“Bu bir değişken sistem.”
İçimdeki ben:
“Ben yine açım.”
—
Son düşünce: Belki de kıyas yanlış
Belki de “dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor?” sorusu yanlış bir kıyas içeriyor.
Çünkü oruç:
Bir yarış değil
Bir süre ölçümü değil
Bir “kimin daha kolay” hesabı hiç değil
Ama insanız işte… kıyaslamayı seviyoruz.
Ben de seviyorum.
Sonra kendime gülüyorum.
Çünkü aynı ben, 12 saat oruç tutan ülkeyi duyunca “şanslılar” diyor, 16 saat tutarken de “dayanacağız” diyor.
—
Final: Açlık, coğrafya ve küçük insan dramı
Günün sonunda şunu anlıyorum:
Dünyada en kısa orucu tutan ülke neresi olursa olsun, mesele sadece saat değil. Mesele o saatlerin içinde ne düşündüğün.
Ben İzmir’de, bazen deniz kokusuyla, bazen sokaktan gelen yemek kokularıyla, bazen de tamamen hayal gücümle bu süreyi geçiriyorum.
Ve içimdeki iki ses hâlâ konuşuyor:
Mühendis tarafım:
“Her şey astronomi.”
İnsan tarafım:
“Abi iftar ne zaman?”
Sosmed okurlarıyla “Dünyada en kısa orucu hangi ülke tutuyor” konusunu paylaşmak gerçekten güzeldi. Bir sonraki yazımızda görüşmek üzere!